مصطفی نوروزی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ مصطفی نوروزی
آرشیو وبلاگ
      همدان پایتخت تاریخ و تمدن (پژوهشهای فرهنگی اجتماعی سیاسی استان همدان)
موسیقی سنتی و بومی در همدان نویسنده: مصطفی نوروزی - ۱۳۸٧/٦/٢٤

     
اقوام ترک کرد لر و لک نیز موسیقی خود را دارند که  کم و بیش به موسیقی هم شبیه است . و در بعضی مناطق از چند نوع موسیقی استفاده می شود در مراکز شهری استان همدان , گروه های موسیقی ایرانی تحت نظر ادارة کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فعالیت می کنند . مبیشتر از موسیقی فارسی وایرانی بهره می برند


در زمینه موسیقی بومی استان همدان ، تحقیق مشخصی صورت نگرفته اما شواهد امر حاکی از آن است که قوم های ساکن در این منطقه به پیروی از سنت های فرهنگی و هنری خود ، نوعی از موسیقی بومی را حفظ کرده اند. برای نمونه، اقوام آذری زبان همدان دارای موسیقی «عاشیقی» عامیانه اند و اقوام کرد از اشکال موسیقی و کردی متأثرند. اقوام لر و لک نیز موسیقی خود را دارند که باز هم کم و بیش به موسیقی کردها شبیه است . در مراکز شهری استان همدان , گروه های موسیقی ایرانی تحت نظر ادارة کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فعالیت می کنند .
در ادامه مطالب به موسیقی ترکها(آذری ها) می پردازیم  که  بیش از نیمی از جمعیت استان را تشکیل می دهند


موسیقی ترکی همدان 

 

موسیقی ترکی همدان که متأسفانه ناشناخته است و در انزوای کامل قرار دارد و منابع مورد نیاز برای مطالعه و تحقیق در این باره در دست نیست. اساساً در کشور ما فرهنگ و ادب و هنر ملت ترک, همچون کودکی یتیم است که متولی دلسوز ندارد و معروف است که «بچة یتیم، خودش نافش را می برد».

 

میدانیم که زبان هر ملت، در طول تاریخ، هم به طور طبیعی و بنا بر اقتضای ذات و هم به طور قهری و در نتیجة اتفاقاتى همانند جنگها ,مهاجرتها، مرزبندیهای سیاسی استعماری-که باعث دوری اقوام  یک ملت از یکدیگر میگردد- عموماً دارای لهجه ها، گویشها و شیوه های متعدد است؛ امّا علیرغم این تنوع، همة این لهجه ها و گویشها و شیوه ها، شاخه های زبان واحدند و از یک آبشخور زبان مادر, تغذیه می کنند؛ مثلاً زبان دیرپا و توانمند ترکی دارای شاخه هاى ترکیه ای، آذربایجانی، ترکمنی، ازبکی، قزاقی و غیره است. شاخة ترکی آذربایجانی هم  دارای لهجه های متعدد است؛ مانند لهجة تبریز، لهجة باکو، لهجة اراک، لهجة همدان، لهجة زنجان.

 

 بنا بر عللی مشابه با موارد مذکور, موسیقی هر ملت نیز، دارای شاخه هایی متعدد است؛ چنانکه موسیقی اقوام ترک, به شاخه های ترکیه ای، آذربایجانی، ازبکی و غیره منشعب شده است. موسیقی ترکی استان همدان نیز سبکی از موسیقی آذربایجانی است که در عین حال, وجوه مشترک بسیاری نیز با موسیقی اصیل ترکیه دارد. موسیقی ترکی همدان، گرچه از نظر تنوع و تعدد مقامها به پایة برخی از انواع موسیقی ترکی همانند آذربایجانی یا ترکمنی نمی رسد, اصالت و سوز موسیقی ترکی و تکنیکهای خاص آن را به نحوی شایسته حفظ کرده است.

 

آشیقهای استان همدان از دیرباز در زنده نگاه داشتن موسیقی ترکی همدان با غیرت و تعصبی تحسین برانگیز کوشیده اند.(1) از جمله آشیقهای برجستة روزگار ما استاد حاج حیدر محمودی» است که سالیان دراز در حفظ هنر کهن خنیاگری کوشیده است. وجود ایشان گنجینه ای از مقامها و نغمات اصیل ترکی است و به جرئت می توان گفت که حداقل از معاصران, کسی به پایه و مایة این استاد گرانمایه نرسیده است؛ گر چه در این ناحیه، نوازندگان زبردست سازهایی همچون چوگور، بالابان، نی ترکی و کمانچة ترکی اندک نیستند.

 

چوگوÇÖĞÜR) (ساز اصلی در بین ترکهای استان همدان است که بازماندة ساز کهن ترکی چونگور(ÇÖNGÜR) است. این ساز خوش صدا، معمولاً سیزده پرده و نه سیم دارد. برخی از نوازندگان با پرده گذاری بر صفحة چوگور، تقریباً نیم اکتاو بر اکتاو اصلی آن میافزایند. تعداد سیمها نیز بسته به سلیقة نوازنده و کاربرد ساز، ممکن است که هفت یا بیشتر از ده باشد. (2)

کوک چوگور: به طور معمول سه سیم پایین، در حالت دست باز، کوک re و شش سیم بالا کوک do دارند. گونة دیگر از کوک چوگور هم به همین صورت است؛ جز اینکه سیم چهارم (سیم زارِنجی) کوک sol میگیرد. این کوک، زارِنجی نام دارد و در مقایسه با کوک پیشین، کاربرد آن، کمتر است.

ترتیب نت پرده ها در سیم پایین بدین شکل است

 

 پرده هایی که در نواختن اغلب مقامها و نغمه های ترکی به کار میرود، عبارت است از یکم، سوم، پنجم، هفتم، هشتم و دهم. (3)

 

 از تکنیکهای نواختن چوگور میتوان به نواختن سرانگشت سوم یا چهارم دست راست بر صفحة چوگور اشاره کرد که در بین آشیقهای کشور ترکیه نیز مرسوم است. (4) در پرده گیری نیز در حالت نزولی دست چپ بر دستة ساز، نوازنده معمولاً با انگشت سوم بر پردة la کرن پس از پردة la وsol بمل پس از پردة sol اشاره میکند(این فن در نواختن کمانچة محلی نیز کاربرد دارد). نوازندة چوگور با اَجنان (مضراب چوگور از جنس پوست درخت آلبالو) بر سیمها مینوازد (سه سیم نخست چوگور با هم گرفته میشود) چوگور نوازان در اجرای برخی از مقامها با انگشت شست بر سیمهای واخوان (شش سیم بالا) پرده گیری میکنند.

 

تفاوت چوگور معمول در منطقة همدان با قوپوز یا ساز آشیقهای مناطق دیگر آذربایجان و سازهای مشابه ترکیه ای (چوگور، باغلمه، تامبورا و دیوان) در کوک سیمها و تعداد و فواصل پرده هاست؛ همچنین سازهای مذکور در شکل و اندازة کاسه و صفحه با هم تفاوتی اندک دارند. آشیقهای آذربایجانی و به خصوص آشیقهای ترکیه در استفاده از سیمهای چهارم به بعد مهارت بیشتری دارند.

 

در بین ترکان همدان به غیر از چوگور، سازهایی همچون بالابان، نی فلزی و کمانچه نیز مرسوم است. کمانچة محلی، سه سیمه است و کاسهای استوانه ای دارد. اندازة دو دهانة این نوع از کمانچه، متفاوت است و بر دهانة کوچکتر پوست کشیده میشود و دهانة دیگر پوششی ندارد (درست همانند کمانچة ترکمنی). آرشه یا کمان این ساز از چوبی باریک و انعطاف پذیر و تعدادی تار موی دم اسب ساخته میشود.

 

اندازة نی فلزی محلی و فواصل و گاهی تعداد سوراخهای آن با نی فارسی متفاوت است.

بالابان، ساز بادی و از جنس چوب است و همچون نی ترکی و چوگور (و سازهای مشابه آن) در بین ترکان آذربایجان و ترکیه نیز در کنار سازهای دیگر به کار میرود.

 

در موسیقی ترکی همدان همانند آذربایجان غربی و ترکیه، همنوازی چندان مرسوم نیست و آشیقها معمولاً به تنهایی به اجرای موسیقی میپردازند؛ اگرچه دونوازی به شکل چوگور و بالابان یا کمانچه و چوگور هم کمابیش متداول بوده است. نواختن سازهای ضربی همانند دایره به همراه کمانچه و چوگور، چندان رایج نیست و گروه نوازی چند چوگور یا هم یا با سازهای دیگر اصلاً مرسوم نیست. در توضیح تمایل نوازنده ها به تکنوازی یا عدم کاربرد سازهای ضربی، میتوان گفت که اکثر نغمات محلی، ریتم منظم ندارند و در نواختن یک مقام، گاه از میزانهای مختلف استفاده میشود و تعدادی از مقامها نیز اساساً ضربی نیست. از سوی دیگر، متداولترین کاربرد این موسیقی، در نقل داستان بوده است که آشیق به مقتضای حال و هوای مجلس و داستان پردازی خود، از نغمه ها و مقامها و ریتمهای مختلف استفاده میکند؛ در حالی که کاربرد همنوازی، بیشتر در اجرای تصنیف است ودر موسیقی ترکی منطقة همدان، تعداد تصانیف، بسیار اندک است.

 

همچنان که پیشتر گفته شد، بیشترین کاربرد موسیقی ترکی همدان در نقل داستان بوده است؛ همچنان که در بین آشیقهای آذربایجان و قشقاییها و بخشیهای ترکمن و ترکان شمال خراسان رایج است. بخش اعظم داستانهای رایج این خطّه، حماسی است (همچون داستان کوراوغلی) و تعدادی داستان عاشقانه ( همچون داستان اصلی و کرم) و معدودی داستان مذهبی (همچون داستان سیدی) رونق بخش محفلها و مراسمها بوده است. به هر حال، آشیقها حتی در نقل داستانهای عاشقانه، هرگز هنر شریف خود را به الفاظ و سخنان رکیک و هزل آلود نیالوده اند.

 

توضیحات:

1. متاسفانه برخی از نوازندگان و خوانندگان محلی، حریم اصالت این موسیقی کهن را ناآگاهانه شکسته اند و با آمیختن نغمات غیر ترکی در آن، خواه ناخواه در جهت تضعیف آن گام برداشته اند.

2. از آشیق جوانی که از اهالی روستاهای اطراف کبودراهنگ بود، شنیدم که در مجالس درویشان نعمت اللهی، چوگورهای دوازده سیمه نیز نواخته میشود.

3. برای نمونه، در ذیل به پرده های مورد استفاده در دو مقام(یا صوت) رایج این ناحیه اشاره میشود:

صوت کوراوغلی با استفاده از پرده های دوم، سوم، پنجم، هفتم، هشتم و دهم نواخته میشود و صوت شاختایی (شاهختایی) بر پرده های اول، چهارم، پنجم، ششم، هشتم و دهم به نوا درمیآید.

4. ترکمنها  نیز از تکنیکی مشابه استفاده میکنند که شَلَپه نام دارد.

 

  نظرات ()
مطالب اخیر هشدار رضایی به عربستان/ باید برای آزمون آزادی منطقه آماده باشیم خجسته خبر داد: بررسی طرح استانی شدن انتخابات خارج از نوبت مرد یادآور شین‌آباد از همدان تلاش خود را آغاز کرده است." با طرح استانی شدن انتخابات موافق هستم دولت در آخرین اظهارات نظر خود پایان پروژه‌ها را به سال 94 موکول کرد طرح استانی شدن انتخابات مجلس فرماندار کبودراهنگ در کارگروه سلامت و امنیت غذایی: پزشکان به روستاهای محروم برون آیت‌ا... هزاوه‌ای همدانی در خاک آرمید بیشتر تهرانی ها دچار بیماری افسردگی هستند نعمتی سخنگوی هیأت رئیسه شد
کلمات کلیدی وبلاگ انتقال پایتخت (۳٢) پایتخت آینده ایران (۳۱) همدان (٢۸) تاریخ همدان (۱۳) تقصیمات کشوری (۸) ایجاد استان جدید (٦) زمان انتقال پایتخت سیاسی از تهران (٦) مشاهیر (٦) ادبیات (٥) تپه باستانی (٥) فرمانداری (٤) آداب و رسوم (٤) مذهبی (۳) فرهنگ (۳) نام جای (۳) سمنان (۳) زلزله تهران (۳) امیر خجسته (۳) کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس (۳) گزینه های انتقال پایتخت (۳) راههای کشور (۳) طرح استانی شدن انتخابات مجلس (۳) موافقان و مخالفان طرح استانی شدن انتخابات مجلس (٢) نقش اقوام در انتخابات (٢) رئیس کمیسیون امور شوراهای مجلس (٢) علیرضا خسروی نماینده سمنان،‌مهدی‌شهر و سرخه (٢) راه آهن غرب کشور (٢) موقعیت همدان (٢) آزاد راههای کشور (٢) آثار تاریخی همدان (٢) هکمتانه (٢) تپه مصلی (٢) خراسان (٢) اراک (٢) شهرستان (٢) ساوه (٢) عرفان (٢) تبریک (٢) مجلس (٢) عید (٢) تهران (٢) جغرافیا (٢) پرند (٢) سبزوار (٢) نتایج (۱) کوریجان (۱) عید نوروز (۱) آرامگاه (۱) آش (۱) روزنامه (۱) طبس (۱) نوروزی (۱) غدیر (۱) تغذیه (۱) اصفهان (۱) نقشه (۱) گردشگری (۱) وزیر آموزش و پرورش (۱) مناسبت (۱) بحرین (۱) مازندران (۱) انتخابات (۱) دختر (۱) رمضان (۱) عکس (۱) کتاب (۱) شاهرود (۱) طنز (۱) انتخابات مجلس (۱) داستان (۱) زراومند (۱) هادی گروسین (۱) دریاچه باستانی همدان (۱) ترک و آذری (۱) هابیل چگنی (۱) فرش همدان (۱) نواحی فرش بافی (۱) انواع فرش (۱) دهستان (۱) موسیقی بومی همدان (۱) موسیقی آذری همدان (۱) موسیقی کردی همدان (۱) موسیقی لری همدان (۱) خانه تاریخی (۱) پوستی زاده (۱) آخوندملاعلی همدانی ره (۱) آیت‌الله بهاری (۱) تنکابن (۱) عکس قدیمی (۱) سعید افقی (۱) اجرای نمایش (۱) پایگاه اطلاع رسانی دولت (۱) جمعیت (۱) بازار همدان (۱) کاروامسراهای همدان (۱) بوعلی سینا (۱) موزه (۱) ابن سینا (۱) ملایر (۱) همه کسی (۱) بخش (۱) امام جمعه (۱) شعر با گویش همدانی (۱) گویش همدانی (۱) شرح یک شعر به گویش همدانی (۱) حاجی بابایی (۱) مهدی چمران (۱) نمایندگان مجلس شورای اسلامی (۱) جستجوی راه حل (۱) انتقال هدفمند جمعیت از پایتخت به شهرستان (۱) استاندار همدان (۱) ملت ما (۱) احسان قنبری (۱) اخبار همدان (۱) شهر جدید حورا (۱) آیت الله بنی صدر (۱) آخوند ملاعلی همدانی (۱) شیخ باقر مهاجرانی (۱) تهران کوتاهترین پایتخت دنیا (۱) کمیته اضطراری فجایع طبیعی (۱) فرماندار کبودراهنگ (۱) محمد علی پور مختار (۱) انتخابات ریاست جمهوری یازدهم (۱) کرم رضا پیریایی (۱) بهروز نعمتی (۱) مقاله isi و isc (۱) کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس (۱) محمد ابراهیم الهی تبار (۱) نقش اقوام در انتخاب روحانی (۱) امین فضلی (۱) پایتخت را خُرد کنیم (۱) نقش سازمان زمین شناسی درانتخاب پایتخت (۱) مدیرکل دفتر بررسی مخاطرات زمین شناسی (۱) پژوهشگران جوان همدانی (۱) رییس باشگاه پژوهشگران و نخبگان واحد همدان (۱) مناطق کم لرزه (۱) دانش آموزات (۱) هاشمی مشاور رئیس جمهور مسئول مطالعه طرح انتقال پای (۱) راه و شهرسازی (۱) اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی و مدیریت جهادی (۱) معلون سیاسی امنیتی استاندار همدان (۱) طرح بررسی ساماندهی و تمرکززدایی از تهران (۱) هیأت رئیسه مجلس (۱) نماینده مردم اسد آباد درمجلس شورای اسلامی (۱) آیت‌ا هزاوه‌ای همدانی در خاک آرمید (۱) الزمات انتقال پایتخت (۱) تمرکز شدید و ازدحام جمعیت: (۱) نتیجه انتقال پایتخت چیست؟ (۱) باربد فرهادی (۱) کمیسیون عمران مجلس (۱) حمدجواد کولیوند (۱) عضو کمیسیون معماری و شهرسازی شورای اسلامی شهر تهرا (۱) راه‌آهن کرمانشاه (۱) علی نورزاد (۱) نماینده بهار و کبودراهنگ در مجلس شورای اسلامی (۱) استاندار قم (۱) اسد آباد (۱)
دوستان من پایگاه اطلاع رسانی بسیج سپاه انصار الحسین همدان فرمانداری همدان همدان پايگاه انصارالمهدی پايگاه ميعاد کوریجان دیار تاریخی کاغذ رنگی آیت الله نوری همدانی استان خوزستان شمالی دروازه های تاريخی همدان دانشگاه بوعلی سينا دانشگاه آزاد اسلامي اسدالله ربانی مهر-دامنه های الوند آقبلاق آقداق پرتال زیگور طراح قالب