مصطفی نوروزی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ مصطفی نوروزی
آرشیو وبلاگ
      همدان پایتخت تاریخ و تمدن (پژوهشهای فرهنگی اجتماعی سیاسی استان همدان)
سید جمال الدین همدانی* ( مشهور به افغانی ) نویسنده: مصطفی نوروزی - ۱۳۸٧/٤/٥

سید جمال الدین همدانی* ( مشهور به افغانی )

سید جمال الدین بن سید صفدر بن سید علی بن شیخ الاسلام میر رضی الدین محمد حسین بن القاضی .میر اصیل الدین محمد بن میر زین الدین بن میر ظهیرالدین بن میر اصیل الدین بن میر ظهیرالدین بن سید عبدالله ( معاصر امامزاده احمد ) بن سید مرتضی بن سید منصور بن میر سعید بن سید محمد بن سید عبدالمجید بن سید اسماعیل ـ ملقب به الطاهره که از امراء دوران سلطان سنجر بود ـ بن نصرالله بن سید داود بن سید عبدالله بن یحیی بن عمرو 2 بن امام زین العابدین علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام 3 از اعاظم فلاسفه و از شخصیت های بزرگ اصلاح طلب شیعه است .

اصل و نسب :

سید جمال الدین از خانواده ای مشهور به علم و شرف و فضل و بزرگی است که در اسد آباد همدان بنام خانواده شیخ الاسلامی شناخته می شوند زیرا این ، منصب ِ برخی از نیاکان سید بود . این خاندان بلند آوازه و قدیمی است . جد بزرگ سید جمال الدین ، سید عبدالله معاصر امامزاده احمد در سال 862 هـ دار فانی را وداع گفت و نوادگان وی تا به امروز یکی پس از دیگری ، این خاندان را استمرار بخشیده اند . در ( کوی سیدان ) اسدآباد ، در جوار مرقد امامزاده احمد ، آرامگاههای متعدد و سنگ نوشته های مقابر بزرگان این خانواده دیده می شود که بر عظمت و بلندی ، سیادت و شهادت ، در این خاندان دلالت دارد . در متن یکی از سنگ نوشته ها آمده است : " مرقد برگزیده والا مقام ، جلال الدوله والدین ، سید صالح سعید شهید ..."

نیاکان سید جمال الدین نزد حکمرانان و اعیان منطقه از منزلتی والا برخوردار بودند . مردم منطقه احترام به آنان را وظیفه حتمی خود می دانستند و عده‌ای از آنان از کرامات برخی از افراد این خانواده سخن می‌گویند . و بطور کلی در اینکه سید جمال الدین ، همدانیِ اسدآبادی است هیچگونه شک و تردیدی نیست و این امر از ولادت او معلوم است .

ولی آنچه در کتاب‌های غربی‌ها و بعضی مصری‌ها ، در مورد انتساب سید جمال الدین به " افغانستان " به وفور دیده می‌ شود عاری از صحت است . ولی علت این شهرت این است که جمال الدین برای رسیدن به هدف و اغفال دشمنان ، به طور عمد چنین نسبتی را به خود داده بود و اگر چنین نمی‌بود ، او را حکیم اسلام و فیلسوف شرق نام‌گذاری و ملقب نمی‌کردند و این آوازه عالمگیر را به دست نمی‌آورد و صدر اعظم ، علی پاشا او را در آن جایگاه بلند نمی‌نشاند و پادشاهان مصر و وزیرانشان ، او را بزرگ نمی‌داشتند و اجازه نمی‌دادند به عضویت شورای عالی معارف ـ عثمانی ـ در بیاید و حکومت مصر ماهانه هزار قرش مصری برای هزینه او اختصاص نمی‌داد و طلاب و فضلای مصر دور او جمع نمی‌شدند و وی را مرشد و راهبر خود قرار نمی‌دادند ، بلکه اگر غیر از این می‌کرد بی‌تردید در معرض حملات و تهمتها و نسبت‌های ناروا واقع می‌شد . بطور کلی او رابطه ای با افغانستان ندارد . او در کنر به دنیا نیامد و با پدر خود به کابل منتقل نشده و دوست محمد خان شاهزاده افغان آنان را تبعید نکرده و عموزاده های سید بر هیچ بخشی از افغانستان حاکمیت نداشته‌اند و افغانها چیزی از او نمی دانند چه رسد به اینکه به خاطر نسبت با سید علی محدث ترمذی ، در قلوب آنان مقام و منزلتی یافته باشد .

البته همه این نکات را که سید جمال الدین خود به شاگرد خودش شیخ محمد عبده شارح ‌" نهج البلاغه" گفته بود تا در پنهانکاری و اغفال دشمنان هر چه بیشتر ‌‌اقدام نماید و گرنه موضوع روشن‌تر از آن است که بشود پنهان کرد و شیعه امامیه را در قبال مصر و رجال آن همین افتخار بس است که آموزگار شخصیتی چون رهبر نهضت ـ اصلاحی ـ معاصر آن شیخ محمد عبده شاگرد سید جمال الدین باشد .

محمد عبده بارها تصریح کرده هر چه دارد از سید جمال است و در مقدمه‌ای که بر ترجمه عربی کتاب نیجریه یا ناتورالیسم نوشته ، اعتراف می‌کند که از توصیف مقام علمی سید ناتوان است و می‌نویسد : مقام علمی و وسعت فرهنگ او در حدی نیست که قلم من بتواند ، درباره آن چیزی بنویسد ، این مرد قدرت فوق‌العاده‌ای در بیان حقایق و مفاهیم علوم ، به بهترین شکل را دارد . و همین شهادت می‌تواند بلندی مقام و عظمت موقعیت سید جمال الدین را در علوم مختلفه، نشان دهد .

تولد ، پرورش و روند آموزش

سید جمال الدین در شعبان " 1254 هـ . ق " در روستای اسد آباد از توابع همدان به دنیا آمد . خانه محل تولد او هنوز موجود است و عموزادگان و دیگر وابستگان معاصر او ، آنها که اکنون در اسدآباد به سر می‌برند ، آن را می‌شناسند . مادر سید جمال الدین " سکینه بیگم " دختر میر شرف الدین حسینی قاضی ـ برادر جدش سید رضی الدین ـ است . وی به دست پدرش از پرورش نیکویی برخوردار شد . پدرش به فرهیختن او پرداخت و خود مبانی و مقدمات رابدو آموخت . از همان هنگام نشانه‌های نبوغ در او هویدا بود ، از هوش سرشار و تیزبینی ، ژرف‌نگری ، کنجکاوی برخوردار بود ، آنچه که از همان نخست ، نشانگر دستاوردهای واپسینش بودند.

وی حافظه¬ای شگفت‌انگیزی داشت که از عوامل اصلی پیشرفتش بود . آنچه که در این‌باره از او نقل می‌شود ، شگفت‌آور است . در سال "1264 هـ . ق " با پدرش به قزوین رفت . او در آن هنگام پسری ده ساله بود . آنها دو سال در قزوین ماندند و در آنجا باز پدرش او را تعلیم می‌داد و از دانش و فرهنگ غنی می‌ساخت . و با اشتیاقی فراوان در کار آموزش او می‌کوشید تا آنجا که حتی روزهای عید و تعطیل را نیز از دست نمی‌داد . در اوایل سال "1266 هـ . ق " با پدرش به تهران رفت و به خانه حاکم اسدآباد در محله سنگلج وارد شدند . آنگاه سید جمال الدین به خدمت علامه سید صادق سنگلجی مشرف شده و از محضر او استفاده کرد و همو بود که لباس روحانیت را بر سید جمال الدین پوشاند و عمامه بر سرش نهاد .

آن دو پس از چند ماه به عراق مهاجرت کردند . در هنگام ورود به نجف از مرجع آنروز شیعیان ، شیخ مرتضی انصاری ، دیدار کردند . پدر سید پس از دو ماه ، خود به اسدآباد بازگشت و سید چهار سال در نجف ماند و در آن مدت ، علاوه بر مبانی لازم ، فقه و اصول و حدیث و تفسیر و کلام و هیئت را نزد استادان زبردست این علوم تلمذ کرد . وی با هوش سرشار و حافظه نیرومندش توانست در همین مدت کم به پایه بزرگان این رشته‌ها برسد و نام‌آور شود و آنگاه که سید هنوز نوجوانی بیش نبود ، در محافل علمی نجف درخشید .


در سال "1270 هـ . ق " به هند مسافرت کرد و سپس کشورهای جهان اسلام و اغلب کشورهای اروپای غربی را مورد بازدید قرار داد . در خلال این سفرها ، با بسیاری از اخلاق و فرهنگ و خوی ملتها آشنا شد و با شمار فراوانی از پادشاهان و وزیران و بزرگان و امیران و مردان دانش و سیاست و ... آشنا شد . در هر سرزمینی فرود آمد انقلابی فکری ـ فرهنگی ، آنچنان که آتش آن هرگز فروننشیند ، پدید آورد . زبان‌های فارسی ، عربی ، انگلیسی ، ترکی ، و فرانسه را خوب می‌دانست .

وی در خلال این گشت و گذار ، طلیعه‌دار دعوت اسلامی و بیدار کننده ملتها بود .

درگذشت

سلطان عبدالحمید خان او را به استانبول فراخواند و سید در سال " 1310 هـ . ق " بدانجا روی آورد و سلطان به ظاهر او را پایگاهی والا داد و بزرگداشت خوراک او از دار السلطنه فراهم می‌شد . سلطان ، در پی یکپارچگی کشورهای اسلامی ، از اندیشه‌های درست و به جای سید بهره می‌برد، تا آنکه در شوال سال " 1314 هـ . ق " در گذشت و در همانجا ، در گورستان ویژه دانشمندان و اولیاء ( شیخلر مزارلغی ) به خاک سپرده شد .

درباره علت مرگ سید اختلاف است ، گروهی می‌گویند او بر اثر زهری که در قهوه‌اش ریختند کشته شد و برخی می‌گویند بر اثر سرطان فک، درگذشت و این مرض ناشی از یک ماده سمی بود که در دهانش تزریق شد که حالتی مانند سرطان را در او پدید آورد . گروهی سلطان عبدالحمید را متهم می‌کنند که پزشک معالج خود را بر آن داشت که شاهرگش را بزند ؟ گروهی هم گفته‌اند که او به مرگ طبیعی درگذشت .والله اعلم .

نوشته‌ها و تألیفات

سید آثار بزرگ و ارزشمندی دارد ، از آن جمله : ( تاریخ الافغان ) به زبان عربی است که یکی از بهترین آثار اوست و چندین بار در مصر به چاپ رسیده است . و نیز ( رساله رد نیچریه یا مادیها ) که در حیدر آباد دکن، هند آن را نوشت و شاگردش ، شیخ محمد عبده ، به کمک ابوتراب ساوجی آنرا به عربی برگرداند و پیشگفتاری مفصل بر آن نوشته که در آن زندگینامه استادش را آورده است . این کتاب نیز در مصر چاپ شده است . مجله‌ای به نام ( العروه الوثقی ) با همکاری شاگردش شیخ محمد عبده هیجده شماره از آن منتشر کرد . از دیگر آثار او ( الحقائق الجمالیه ) و ( انتقاد الفلاسفه الطبیعیین ) است که در مصر به طور مکرر چاپ شده (؟) و همچنین نشریه ( ضیاء الخافقین ) و جزآن ، از جمله آثار قلمی سید است .

در بسیاری از کتابهای فرنگی زندگینامه او را آورده‌اند که به علت ناآشنایی به زبانهای بیگانه ، ما را بدان راهی نیست ! مگر آنچه که به زبان عربی برگردانده شده‌اند مانند ( حاضرالعالم الاسلامی ) نوشته ( لوتروت استوارت ) امریکایی که ( عجاج نویهض ) آن را به عربی برگردانده و ( امیر شکیب ارسلان ) بر آن توضیحاتی افزوده است و زندگینامه سید در ضمن توضیحات او آمده است . مورخ مشهور " جرجی زیدان " نیز در کتاب ( اشهر مشاهیر الشرق ) زندگینامه او را نوشته و شرقاوی و خاورشناسی نیز از او یاد کرده‌اند ، ولی از همه مفصلتر همچنانکه اشاره شد ـ نوشته خواهر زاده سید جمال الدین است .

و الله من ورائهم محیط .

یادداشتها :

این بحث توسط مرحوم علامه ، شیخ آقا بزرگ تهرانی نوشته شده و در کتاب ارزشمند : ( طبقات اعلام الشیعه ) ـ نقباء البشر فی القرن الرابع عشر ـ جلد اول ـ چاپ نجف ( 1374 هـ ) درج شده است که بعلت اهمیت و ارزش تاریخی آن ، ترجمه و در آغاز این ویژه‌نامه ، نقل می‌شود .

1. ما در مقدمه کتاب ـ نقباء البشر فی القرن الرابع عشر ـ گفتیم که همواره اختصار را رعایت خواهیم کرد ، ولی آشفتگی موجود در اغلب کتابهایی که راجع به سید جمال الدین مطالبی ذکر کرده‌اند ، ما را به شرح کامل موضوع ملزم می‌نماید تا فریبکاریها و پنهانکاریهای بعضی‌ها آشکار شود . از نظر ما میرزا لطف الله اسدآبادی همدانی ، خواهرزاده و شاگرد و دست‌پرورده سید که در اغلب سفرهای سید به ایران در خدمت وی بود صادق‌ترین کسی است که درباره سید تاکنون مطالبی نگاشته است . میرزا لطف الله رساله‌ای مفصل به فارسی پیرامون سیرت و احوال سید دارد که محصول معاشرت و ارتباط با خود سید است نه پدیده شنیده‌ها و در واقع صحیحترین نوشته‌ها در مورد سید است . این رساله شامل پاره‌ای از سخنان و نامه‌ها و رهنمودها و اندرزهای سید خطاب به مولف و سایر امور مربوط به وی ‌ از هنگام تولد تا وفات می‌باشد . و ما با استفاده از آن کتاب ، مطالبی در اینجا آوردیم . البته در نوشته‌های شیخ محمد عبده شاگرد سید ، مفتی و فیلسوف مصر دروغ و پنهانکاری نیست . ولی عبده در نقل شنیده‌های خود از استادش ، جای گفتگو و سؤال را باقی گذاشته است !.

2. این " عمرو " همان کسی است که با برادر خود زید بن علی برای خونخواهی جدشان امام حسین علیه السلام قیام کرد و به دستور هشام بن عبدالملک هردو کشته شدند . 3. در کوی سیدان از توابع اسدآباد همدان دو شجره‌نامه در مورد اصل و نسب سید جمال الدین موجود است یکی به خط سید سیف الدین بن عبدالوهاب بن سیف الله بن محمد علی و دیگری دست‌نوشت امام جمعه سید میر شفیع است ، و بین این دو شجره‌نامه هیچگونه اختلاف یا تفاوتی نیست . و این اصل و نسب در کمال صحت بوده و در آن خطه چون آفتاب واضح و روشن است ، زیرا نویسندگان دو شجره‌نامه همانگونه که در رساله آمده است ، از سادات بزرگوار و سرشناس اسدآباد و هر دو از همسایگان پدر سید جمال الدین بوده‌اند .

 

  نظرات ()
مطالب اخیر هشدار رضایی به عربستان/ باید برای آزمون آزادی منطقه آماده باشیم خجسته خبر داد: بررسی طرح استانی شدن انتخابات خارج از نوبت مرد یادآور شین‌آباد از همدان تلاش خود را آغاز کرده است." با طرح استانی شدن انتخابات موافق هستم دولت در آخرین اظهارات نظر خود پایان پروژه‌ها را به سال 94 موکول کرد طرح استانی شدن انتخابات مجلس فرماندار کبودراهنگ در کارگروه سلامت و امنیت غذایی: پزشکان به روستاهای محروم برون آیت‌ا... هزاوه‌ای همدانی در خاک آرمید بیشتر تهرانی ها دچار بیماری افسردگی هستند نعمتی سخنگوی هیأت رئیسه شد
کلمات کلیدی وبلاگ انتقال پایتخت (۳٢) پایتخت آینده ایران (۳۱) همدان (٢۸) تاریخ همدان (۱۳) تقصیمات کشوری (۸) ایجاد استان جدید (٦) زمان انتقال پایتخت سیاسی از تهران (٦) مشاهیر (٦) ادبیات (٥) تپه باستانی (٥) فرمانداری (٤) آداب و رسوم (٤) مذهبی (۳) فرهنگ (۳) نام جای (۳) سمنان (۳) زلزله تهران (۳) امیر خجسته (۳) کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس (۳) گزینه های انتقال پایتخت (۳) راههای کشور (۳) طرح استانی شدن انتخابات مجلس (۳) موافقان و مخالفان طرح استانی شدن انتخابات مجلس (٢) نقش اقوام در انتخابات (٢) رئیس کمیسیون امور شوراهای مجلس (٢) علیرضا خسروی نماینده سمنان،‌مهدی‌شهر و سرخه (٢) راه آهن غرب کشور (٢) موقعیت همدان (٢) آزاد راههای کشور (٢) آثار تاریخی همدان (٢) هکمتانه (٢) تپه مصلی (٢) خراسان (٢) اراک (٢) شهرستان (٢) ساوه (٢) عرفان (٢) تبریک (٢) مجلس (٢) عید (٢) تهران (٢) جغرافیا (٢) پرند (٢) سبزوار (٢) نتایج (۱) کوریجان (۱) عید نوروز (۱) آرامگاه (۱) آش (۱) روزنامه (۱) طبس (۱) نوروزی (۱) غدیر (۱) تغذیه (۱) اصفهان (۱) نقشه (۱) گردشگری (۱) وزیر آموزش و پرورش (۱) مناسبت (۱) بحرین (۱) مازندران (۱) انتخابات (۱) دختر (۱) رمضان (۱) عکس (۱) کتاب (۱) شاهرود (۱) طنز (۱) انتخابات مجلس (۱) داستان (۱) زراومند (۱) هادی گروسین (۱) دریاچه باستانی همدان (۱) ترک و آذری (۱) هابیل چگنی (۱) فرش همدان (۱) نواحی فرش بافی (۱) انواع فرش (۱) دهستان (۱) موسیقی بومی همدان (۱) موسیقی آذری همدان (۱) موسیقی کردی همدان (۱) موسیقی لری همدان (۱) خانه تاریخی (۱) پوستی زاده (۱) آخوندملاعلی همدانی ره (۱) آیت‌الله بهاری (۱) تنکابن (۱) عکس قدیمی (۱) سعید افقی (۱) اجرای نمایش (۱) پایگاه اطلاع رسانی دولت (۱) جمعیت (۱) بازار همدان (۱) کاروامسراهای همدان (۱) بوعلی سینا (۱) موزه (۱) ابن سینا (۱) ملایر (۱) همه کسی (۱) بخش (۱) امام جمعه (۱) شعر با گویش همدانی (۱) گویش همدانی (۱) شرح یک شعر به گویش همدانی (۱) حاجی بابایی (۱) مهدی چمران (۱) نمایندگان مجلس شورای اسلامی (۱) جستجوی راه حل (۱) انتقال هدفمند جمعیت از پایتخت به شهرستان (۱) استاندار همدان (۱) ملت ما (۱) احسان قنبری (۱) اخبار همدان (۱) شهر جدید حورا (۱) آیت الله بنی صدر (۱) آخوند ملاعلی همدانی (۱) شیخ باقر مهاجرانی (۱) تهران کوتاهترین پایتخت دنیا (۱) کمیته اضطراری فجایع طبیعی (۱) فرماندار کبودراهنگ (۱) محمد علی پور مختار (۱) انتخابات ریاست جمهوری یازدهم (۱) کرم رضا پیریایی (۱) بهروز نعمتی (۱) مقاله isi و isc (۱) کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس (۱) محمد ابراهیم الهی تبار (۱) نقش اقوام در انتخاب روحانی (۱) امین فضلی (۱) پایتخت را خُرد کنیم (۱) نقش سازمان زمین شناسی درانتخاب پایتخت (۱) مدیرکل دفتر بررسی مخاطرات زمین شناسی (۱) پژوهشگران جوان همدانی (۱) رییس باشگاه پژوهشگران و نخبگان واحد همدان (۱) مناطق کم لرزه (۱) دانش آموزات (۱) هاشمی مشاور رئیس جمهور مسئول مطالعه طرح انتقال پای (۱) راه و شهرسازی (۱) اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی و مدیریت جهادی (۱) معلون سیاسی امنیتی استاندار همدان (۱) طرح بررسی ساماندهی و تمرکززدایی از تهران (۱) هیأت رئیسه مجلس (۱) نماینده مردم اسد آباد درمجلس شورای اسلامی (۱) آیت‌ا هزاوه‌ای همدانی در خاک آرمید (۱) الزمات انتقال پایتخت (۱) تمرکز شدید و ازدحام جمعیت: (۱) نتیجه انتقال پایتخت چیست؟ (۱) باربد فرهادی (۱) کمیسیون عمران مجلس (۱) حمدجواد کولیوند (۱) عضو کمیسیون معماری و شهرسازی شورای اسلامی شهر تهرا (۱) راه‌آهن کرمانشاه (۱) علی نورزاد (۱) نماینده بهار و کبودراهنگ در مجلس شورای اسلامی (۱) استاندار قم (۱) اسد آباد (۱)
دوستان من پایگاه اطلاع رسانی بسیج سپاه انصار الحسین همدان فرمانداری همدان همدان پايگاه انصارالمهدی پايگاه ميعاد کوریجان دیار تاریخی کاغذ رنگی آیت الله نوری همدانی استان خوزستان شمالی دروازه های تاريخی همدان دانشگاه بوعلی سينا دانشگاه آزاد اسلامي اسدالله ربانی مهر-دامنه های الوند آقبلاق آقداق پرتال زیگور طراح قالب